Modern Çağın Putları — Heykeller Yıkıldı, Bağımlılıklar Ayakta

Giriş: Taş Gitti, Anlam Yer Değiştirdi

Put denildiğinde akla hâlâ taş heykeller gelir. Oysa modern çağda putlar şekil değiştirdi; maddeden çok zihne taşındı. Bugünün putları çoğu zaman tapınak istemez, ritüel dayatmaz; gündelik hayatın içine sızar. Onları fark etmek zordur çünkü “normal” görünürler.

1. Para ve Tüketim Kültürü

Para, araç olmaktan çıkıp amaç haline geldiğinde putlaşır.

• Değer, insanın kendisinde değil; sahip olduklarında ölçülür.

• “Daha fazla” hiç bitmeyen bir vaade dönüşür.

Bu putun ayini:

alışveriş, statü gösterisi ve kıyaslamadır.

2. Statü ve Ün

Takipçi sayıları, görünürlük, beğeniler…Modern insan, görünmez olmaktan korkar. Ün:

• Değerin kanıtı,

• Var olmanın belgesi gibi algılanır.

Bu noktada kişi, kendi özü yerine imajını beslemeye başlar.

3. Lider Tapınması

Heykel yoktur ama söylem aynıdır:

• Yanılmaz lider

• Sorgulanamaz figür

• Eleştirilemez otorite

Lider, fikir üretmek yerine inanç nesnesine dönüştüğünde; düşünce donar, toplum susar. Bu, putun en tehlikeli biçimidir çünkü “iyilik” iddiasıyla gelir.

4. İdeolojilerin Mutlaklaştırılması

Bir fikir, sorgulanamaz hale geldiğinde putlaşır. Doğru-yanlış ayrımı yerini:

“Bizden olan / olmayan ”ikiliğine bırakır.

İdeoloji amaç değil, kimlik olur; kimlik sorgulanmaz.

5. Bilimin Yanlış Kutsanması

Bilim, yöntemdir; dogma değil. Ancak:

• Sorgulanmadan kabul edildiğinde,

• İnsanî ve etik bağlamdan koparıldığın da bilim bile putlaşabilir.

Bu durumda bilim:

gerçeği aramak yerine itaat bekleyen bir otoriteye dönüşür.

6. Teknoloji ve Hız

Telefonlar, algoritmalar, yapay zekâ…Teknoloji araçken, merkeze alındığında:

• Düşünme süresi azalır

• Sabır kaybolur

• Derinlik yüzeyselleşir

Hız putu:

durmayı “kaybetmek” sayar.

7. Kusursuzluk ve Mutluluk Miti

Modern çağ, insana şunu fısıldar:

“Hep mutlu olmalısın.” “Hata yapmamalısın.”

Bu beklenti:

• Suçluluk

• Yetersizlik

• Tükenmişlik üretir.

İnsan, kendi doğasına yabancılaşır.

8. Benlik Putu (Egonun Tahtı)

En sessiz ama en güçlü put:

“Ben”

Her şeyin merkezine yerleşen ego:

• Empatiyi zayıflatır

• Ortak iyiyi boğar

• Hakikati kişisel çıkarla değiştirir

Bu putun tapınağı, aynadır.

Sonuç: Put Kırmak, Taş Kırmak Değildir

Modern çağın putları bağırmaz; fısıldar. Zorla değil, ikna ederek hükmeder.

Gerçek özgürlük:

putları yıkmak değil, onları tanıyıp sınır çizebilmektir.

İnsan; paraya, lidere, fikre, teknolojiye sahip olabilir. Ama onlara ait olmamalıdır.

Yazar: Tankut Öztuna

Tür: Psikoloji • Toplumsal İlişkiler

Yayın Yılı: 2025

Not: Bu yazı farkındalık amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez.